همواره یکی از دغدغههای اصلی پزشکان و دندانپزشکان، کنترل و جلوگیری از انتقال آلودگی و بیماریها بوده است. تمیز کردن ابزار، بهویژه زدودن جرمها و آلودگیهای متراکم، کاری زمانبر و دشوار است. در چنین شرایطی، وجود دستگاهی که بتواند این وظیفه سنگین را بهطور خودکار انجام دهد، بسیار حیاتی است. اولتراسونیک کلینر (Ultrasonic Cleaner) دقیقاً همان دستگاهی است که میتواند این فرآیند را تسهیل کند.
اولتراسونیک (Ultrasonic) به معنای “فراصوت” است. این اصطلاح به کاربرد امواج مکانیکی صوتی با فرکانسی بالاتر از حد شنوایی انسان اطلاق میشود. در واقع، حمام اولتراسونیک یک ظرف فلزی حاوی آب یا محلول است که دستگاه متصل به آن، امواج ماورای صوت را تولید میکند.
کاویتاسیون، اثر فیزیکی اصلی در تمیزکاری اولتراسونیک است. این پدیده از طریق تشکیل سریع و فروپاشی میلیونها حباب کوچک (خلاء) در مایع ایجاد میشود. این حبابها توسط امواج متناوب فشار بالا و پایین تولید شده توسط صدای فرکانس بالا (اولتراسونیک) به وجود میآیند در فاز فشار کم، این حبابها از اندازه میکروسکوپی رشد میکنند و سپس در فاز فشار بالا، با نیرویی زیاد منفجر میشوند. این انفجارهای کوچک، نیروی فیزیکی لازم برای جدا کردن آلودگیها از سطح ابزار را فراهم میکنند
دستگاه اولتراسونیک دندانپزشکی شامل سه بخش اصلی زیر است:
- منبع تغذیه: وظیفه تأمین و تولید سیگنال الکتریکی ورودی را دارد.
- ترانسدیوسر یا مبدل (پیزوالکتریک): این قطعه انرژی الکتریکی را به ارتعاشات مکانیکی (امواج اولتراسونیک) تبدیل میکند.
- محفظه (مخزن): ظرف فلزی حاوی مایع تمیزکننده است.
عملکرد آن بدین گونه است که اعمال سیگنال ورودی از منبع تغذیه به کریستال پیزوالکتریک باعث ارتعاش آن میشود. انتقال این نوسان از جدار محفظه به مایع درون آن، مولکولهای مایع را تحت تأثیر قرار داده و پدیده کاویتاسیون را ایجاد میکند.
روشهای تمیز کردن ابزار با التراسونیک
التراسونیک میتواند ابزار را به دو شیوه مستقیم و غیرمستقیم تمیز کند:
۱. روش مستقیم
در این روش، ابزار مورد نیاز برای تمیز شدن، درون سبد سوراخدار که در ارتفاع مشخصی درون مخزن اصلی تعبیه شده، قرار میگیرد. با انتخاب زمان و دمای مورد نظر و فشردن کلید استارت، دستگاه پس از طی زمان انتخابشده بهطور خودکار متوقف میشود. در برخی موارد خاص، میتوان ابزار را بدون سبد و مستقیم درون محلول اولتراسونیک غوطهور کرد.
۲. روش غیرمستقیم
در این شیوه، مخزن اصلی را با آب گرم و محلول تمیزکننده پر میکنند. سپس ابزار ریز مانند فرز که شستشوی مستقیم آنها دشوار است، درون بشر حاوی محلول تمیزکننده گرم و در جای مشخصشده قرار میگیرند. این روش دارای مزایایی نسبت به روش مستقیم است:
- جدا نگه داشتن آلودگی: ذرات جامد آلودگی و جرمی که از ابزار جدا میشوند، درون بشر باقی مانده و فیلتر و جداسازی آنها آسانتر است.
- چند محلولی: امکان استفاده همزمان از چندین محلول پاککننده برای ابزارهای مختلف فراهم میشود.
- افزایش عمر محلول: نیاز به تعویض محلول موجود در مخزن اصلی پس از مدت زمان طولانیتری ایجاد میشود.
بهینهسازی عملکرد اولتراسونیک
در این بخش به پنج نکته کلیدی پرداخته میشود که برای دستیابی به بهترین عملکرد و بازدهی از دستگاه اولتراسونیک ضروری است.
۱. رعایت دقیق میزان و دمای آب
تنظیمات مربوط به میزان و دمای آب در دستگاه اولتراسونیک، موضوعی نیست که بتوان آن را به حدس و گمان واگذار کرد. برای اطمینان از بهترین نتیجه، لازم است که دستورالعملهای کارخانه سازنده را به دقت دنبال کنید.
۲. اطمینان روزانه از سلامت عملکرد دستگاه
صرف اطلاع از روشن بودن دستگاه کافی نیست؛ باید اطمینان حاصل کرد که دستگاه به درستی و با کارایی مناسب عمل میکند. بنابراین، بازبینی منظم دستگاه ضروری است.
۳. تست دستگاه پیش از شروع کار
قبل از بارگذاری ابزارها، عادت کنید که دستگاه را یکبار امتحان کنید. اغلب افراد بدون اطمینان از عملکرد صحیح دستگاه، اینسترومنتها را داخل آن قرار داده و چرخه را شروع میکنند. لازم است که پیش از هر بار استفاده، دستگاه را بدون ابزار روشن کرده و از عملکرد صحیح آن اطمینان حاصل کنید.
۴. حساسیت به نسبت محلول ضدعفونی و آب
عدم رعایت دقیق نسبت محلول ضدعفونیکننده به آب، ریسک باقی ماندن بقایای جرم و باکتریها روی ابزار را افزایش میدهد، حتی اگر ابزار یک دوره کامل تمیزکاری را گذرانده باشند.
۵. تعویض روزانه مایع مخزن
مایع درون اولتراسونیک باید به صورت روزانه عوض شود و در برخی موارد (بسته به حجم آلودگی ابزار) ممکن است لازم باشد این کار چندین بار در روز انجام پذیرد.
مهمترین معیارهای انتخاب دستگاه التراسونیک کلینر
هنگام خرید یک دستگاه التراسونیک کلینر، توجه به مشخصات فنی و ویژگیهای ساختاری آن برای تضمین کارایی و دوام دستگاه ضروری است.
۱. ابعاد و ظرفیت مخزن
یکی از مهمترین مشخصات، اندازه یا ظرفیت مخزن است. هنگام انتخاب، باید به ابعاد بزرگترین قطعهای که قصد شستشوی آن را دارید، توجه کنید.
۲. سیستم کنترلکننده (آنالوگ یا دیجیتال)
توان یک دستگاه التراسونیک بدون امکان کنترل آن، ارزش کافی ندارد. سطح کنترل میتواند از یک سیستم آنالوگ ساده تا سیستمهای کنترل دیجیتالی پیشرفته متغیر باشد. در سیستمهای آنالوگ، طراحی بزرگ کلیدها، اعمال تنظیمات را حتی با دستکش محافظ برای کاربر آسان میکند. معمولاً تمام دستگاههای التراسونیک کلینر دارای سیستم تنظیم دما و زمان هستند.
۳. کیفیت ترانسدیوسر (مبدل)
ترانسدیوسر عامل حیاتی برای ایجاد امواج صوتی در داخل مخزن است. کیفیت این قطعه و نحوه اتصال آن به مخزن، عامل تأثیرگذاری بر کارایی دستگاه است. مبدلهای با کیفیت پایین میتوانند در مدت زمان کوتاهی به مخزن آسیب وارد کنند و ممکن است بدون هشدار قبلی خراب شوند. بسیاری از نقصهای فنی در دستگاههای التراسونیک، به کیفیت ترانسدیوسرها مربوط میشود
۴. توان التراسونیک
پیچیدگیهای زیادی پیرامون اندازهگیری و توان دستگاه شوینده اولتراسونیک وجود دارد. توان توسط ژنراتور داخل سیستم تأمین میشود.
۵. دما
دمای محلول شوینده در برخی کاربردهای نظافتی حیاتی است. برخی سیالات برای عملکرد مؤثر به حرارت نیاز دارند، در حالی که برخی دیگر واکنش معکوس نشان میدهند.
۶. تایمر
کنترل زمانی دستگاه برای کاربر بسیار مهم است. از آنجا که ایستادن کنار دستگاه برای انتظار پایان فرآیند منطقی نیست، لازم است دستگاه مجهز به تایمر دقیق باشد.
۷. سبد نگهدارنده
نحوه قرارگیری قطعات در مخزن مهم است. یکی از متداولترین دلایل فرسایش و آسیب دیدگی مخزن، قرار دادن قطعات بصورت مستقیم در کف محفظه است.
۸. درپوش مخزن
استفاده از یک درپوش با کیفیت ساخت و اندازه مناسب باعث کاهش فرآیند تبخیر و تضمین گرم شدن سریع مخزن میشود.
۹. سیستم تخلیه
با توجه به لزوم تعویض مکرر مایع درون محفظه، وجود یک سیستم تخلیه قابل اطمینان، بدون نشتی و دارای سهولت کاربری در دستگاه مهم است. همچنین در مواردی برای صرفهجویی در وقت و افزایش بازده، استفاده از سیستمهای پرکننده و تخلیه اتوماتیک همراه با دستگاه توصیه میشود.
۱۰. نوع محلول شوینده و جنس مخزن
نوع محلول شوینده پارامتر مهمی در انتخاب دستگاه است، چرا که میتواند عملکرد نظافتی را به میزان قابل توجهی افزایش دهد یا باعث آسیب به مخزن یا قطعه شود.