هندپیسها (Handpiece) یا همان ابزارهای ماشینی در دندانپزشکی، امروز برای نصب روی یونیت دندانپزشکی طراحی شدهاند. این ابزارها غالباً با اتصال به شلنگهای مخصوص روی یونیت فعال شده و نیروی محرکه خود را از فشار هوا یا موتور دریافت میکنند. هندپیس ها دارای انواع گوناگونی هستند که شامل موارد زیر میباشند:
- توربینها
- آنگلها
- هندپیسهای جرمگیری
- هندپیسهای جراحی
کاربردهای اصلی هندپیس دندانپزشکی
هندپیسها ابزارهای چندمنظورهای هستند که برای انجام فعالیتهای زیر ضروریاند:
- حذف و برداشتن پلاکها انباشته شده بر سطح دندان
- برداشتن قسمتهای آسیبدیده دندان از طریق پاک کردن و تراشیدن حفرههای پوسیده
- آمادهسازی دندان برای انواع کارهای ترمیمی و جراحی
- آماده کردن شکل کانال ریشه به منظور اجرای موفقیتآمیز درمان روت کانال (عصبکشی)
انواع و دستهبندی هندپیسهای دندانپزشکی
هندپیسهای دندانپزشکی را میتوان بر اساس معیارهای متعددی از جمله سرعت چرخش، شکل ظاهری، کاربرد خاص و نوع موتور محرک دستهبندی کرد.
۱. دستهبندی بر اساس سرعت (Speed)
| نوع هندپیس | سرعت چرخش | مشخصات و کاربرد |
| سرعت پایین (Low-speed) | حدود ۱۲۰۰۰ دور در دقیقه | در دو مدل توربینی و برقی موجود است. عمدتاً در کارهای اندودنتیک (مانند درمان ریشه کانال) و تراشیدن جرم دندان کاربرد دارد. قابلیت واتر فلاسینگ (Water Flossing) و زاویه سری در این مدلها بسته به شرکت سازنده متفاوت است. |
| سرعت بالا (High-speed) | حدود ۳۰۰۰۰۰ دور در دقیقه | برای تراشیدن سطح دندان با هدف دستیابی به بالاترین سرعت، کمترین فشار و دمای کنترلشده طراحی شدهاند. استفاده از این نوع هندپیس نیازمند دقت بسیار بالایی است. |
۲. دستهبندی بر اساس شکل ظاهری (Shape)
| نوع هندپیس | شکل ظاهری | مشخصات فنی و کاربرد |
| هندپیس مستقیم (Straight) | سری مستقیم و بدون زاویه | دارای قابلیت نصب سریهای متنوع است و در انواع اعمال دندانپزشکی کاربرد دارد. انتخاب دقیق سریها برای این مدل بسیار حیاتی است، چرا که برخی برای تراش فلز و برخی برای تراش دیواره دندان مناسباند. |
| آنگل (Angle) | دارای سری زاویهدار و تقریباً عمودی | بیشتر برای اعمال ترمیمی مانند تراش دادن تاج دندان (Crown) استفاده میشود و کمتر در جراحیها کاربرد دارد. آنگلها دارای یک کارتریج مخصوص در سر هستند و به دلیل تبدیل دور، مجموعهای از دندهها درون بدنه آنها قرار گرفته است. |
۳. دستهبندی بر اساس کاربرد تخصصی (Usage)
| نوع هندپیس | کاربرد اصلی | نکات حیاتی |
| جراحی (Surgical) | جراحیهای دندان | این مدل توربینی بهطور ویژه از ورود هرگونه هوا به داخل حفره جراحی جلوگیری میکند؛ زیرا در صورت دریافت داروی بیحسی توسط بیمار، ورود هوا میتواند خطرساز باشد. |
| اندودنتیک (Endodontic) | درمانهای اندودنتیک | در بسیاری از ترمیمها، برای استفاده از فایلهای روتاری از این دستگاه استفاده میشود تا از خطر شکسته شدن یا گیر کردن فایل درون کانال ریشه پیشگیری شود. |
| ایمپلنت (Implant) | جراحیهای فک و لثه | به دلیل استفاده طولانیمدت و سنگین، کیفیت و جنس این هندپیسها از اهمیت بالایی برخوردار است. |
اصول نگهداری صحیح از هندپیس دندانپزشکی
۱. استریلیزاسیون و آمادهسازی دقیق
مهمترین عامل در افزایش طول عمر و حفظ کارایی هندپیس، تمیز کردن روزانه و استریل صحیح آن است. برای اطمینان از استریل مفید و ایمن رعایت نکات زیر ضروری است.انجام دقیق و باحوصله فرآیند استریلیزاسیون، طول عمر و کارایی هندپیسها را به شکل چشمگیری افزایش میدهد.
جداسازی با دقت: ابتدا هندپیس را از تمام اتصالات یونیت جدا کنید.
بستهبندی و استریل: هر هندپیس را به صورت جداگانه درون رولپکهای مخصوص اتوکلاو قرار دهید و فرآیند استریل را در دمای 134درجه به مدت ۱۰ دقیقه به انجام برسانید.
۲. تنظیم صحیح فشار هوا
تنظیم استاندارد فشار هوای یونیت دندانپزشکی، عامل مهم دیگری در حفظ عمر مفید هندپیسها است. معمولاً میزان فشار هوا برای توربینها بین ۲ تا ۲.۵ بار توصیه میشود. دقت شود که بالا بودن فشار هوا لزوما به معنای عملکرد بهتر توربین نیست، بلکه میتواند با آسیب رساندن به بلبرینگها و کارتریج توربین، به شدت از عمر دستگاه بکاهد.
۳. روغنکاری منظم و باکیفیت
روغنکاری هندپیس دندانپزشکی باید قبل و بعد از قرارگیری در اتوکلاو انجام شود. دلیل این امر آن است که گرمای فرآیند اتوکلاو، باعث خشک شدن فیبر بلبرینگهای توربین میشود. در نتیجه، اصطکاک حین چرخش افزایش یافته و بهتدریج باعث گشاد شدن شبکه فیبری و شکستگی آن میشود. بنابراین حتماً از روغنهای مرغوب و باکیفیت برای روغنکاری استفاده شود.
۴. انتخاب و نصب فرز مناسب
استفاده نامناسب از فرز، ریسک آسیب جدی به هندپیس و دندان بیمار را افزایش میدهد. هرگز از فرزهای مستهلک یا تابدار استفاده نشود. این فرزها به دلیل برش نامناسب، باعث افزایش فشار دست دندانپزشک و در نهایت آسیب به بلبرینگ کارتریج میشوند. همچنین، فرز تابدار باعث عدم چرخش صحیح کارتریج حول محور شده و به دندان بیمار ضربه میزند.
۵. سایر ملاحظات نگهداری
در کنار فرآیندهای حیاتی فوق، رعایت نکات زیر نیز به حفظ حداکثری کارایی هندپیس کمک میکند:
- مایعات ضدعفونیکننده: هرگز توربین درون مواد ضدعفونیکننده مایع قرار داده نشود زیرا باعث آسیب به کارتریج توربین میشود.
- پیشگیری از ضربه: از وارد کردن هرگونه ضربه به هد هندپیس پرهیز گردد زیرا دفرمگی و تغییر شکل هد، عملکرد کارتریج را مختل میکند.
- کمپرسور هوا: برای تأمین هوای تمیز و خشک مورد نیاز برای حرکت هندپیسها، لازم است. بدین منظور فیلتر هوا با قابلیت جذب رطوبت روی کمپرسور نصب گردد.